Γράφτηκε από: Dr. Kouzi

Δημοσιεύθηκε : 12 Φεβρουαρίου 2018

Κυτταρικές θεραπείες: Γιατί είναι τόσο δημοφιλείς;

Πολυάριθμες είναι οι επιστημονικές μελέτες που πραγματοποιούνται στις μέρες μας για τα μεσεγχυματικά κύτταρα και την εφαρμογή τους για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών. Μία απλή έρευνα στη  βάση δεδομένων του Ρub Μed μέχρι σήμερα δίνει  12.252 σχετικές επιστημονικές μελέτες.

Η Ευρωπαϊκή εταιρεία Thermis - Europe (Tissue Engineering and Regenerative Medicine) σε συνεργασία με τη Διεθνή εταιρεία αποκατάστασης του χόνδρου, την  Ευρωπαϊκή εταιρεία κατά των ρευματοπαθειών, τη  Διεθνή εταιρεία κυτταρικών θεραπειών και την  Ευρωπαϊκή ομάδα μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών καταγράφει τις κυτταρικές θεραπείες που γίνονται κάθε χρόνο σε 35 συνεργαζόμενες χώρες, το είδος της  ασθένειας, το είδος των κυττάρων που χρησιμοποιούνται και το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Οι παραπάνω θεραπείες  δεν αφορούν αιματολογικά νοσήματα. Οι ασθένειες στις οποίες χρησιμοποιούνται στην πλειονότητα  τα  αυτόλογα μεσεγχυματικά κύτταρα είναι μυοσκελετικές και ρευματικές παθήσεις, καρδιαγγειακά νοσήματα, στη νόσο του  μοσχεύματος κατά του ξενιστή, νευρολογικές παθήσεις και φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου.  

«Ο όρος κυτταρικές θεραπείες χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη χρήση κυττάρων ως θεραπευτικό μέσο,  αντί  της κλασικής συνταγογράφησης  φαρμάκων.  Τα πλέον δημοφιλή κύτταρα που σήμερα χρησιμοποιούνται  στις κυτταρικές θεραπείες είναι τα μεσεγχυματικά, τα οποία χρησιμοποιούνται σε  όλες τις κυτταρικές θεραπείες, εκτός των αιματολογικών ασθενειών. Η χρήση τους  στις αιματολογικές νόσους, ως συνοδός θεραπεία,  αφορά την προστασία του ασθενή από τη νόσο του μοσχεύματος κατά του ξενιστή, καθώς και την ταχύτερη αποκατάσταση της υγείας του μετά από χημειοθεραπεία», μας εξηγεί η καθηγήτρια Ιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης κα. Κοκκώνα Κουζή-Κολιάκου

Μεσεγχυματικά κύτταρα υπάρχουν σε κάθε όργανο του σώματος και είναι αυτά που δημιουργούν τον σκελετό του ανθρώπινου σώματος,  αλλά και του κάθε οργάνου του. Έτσι έχουν την ιδιότητα να εισέρχονται σε κάθε όργανο, διότι αυτό αποτελεί  «το σπίτι τους» και ως εκ τούτου να προσφέρουν την κυτταρική θεραπεία. Σε περίπτωση τραυματισμού του όμως  δεν μπορούν να προσφέρουν αποκατάσταση, είτε γιατί τοπικά είναι λίγα, είτε επειδή η ενίσχυση τους με μετανάστευση  από άλλες θέσεις είναι αδύνατη. 

Τα κύτταρα αυτά έχουν την ιδιαίτερη και πολύ χρήσιμη ιδιότητα να εισέρχονται μέσα στο νευρικό σύστημα και να συνυπάρχουν με τα νευρικά κύτταρα, κάτι το οποίο δεν είναι σύνηθες, διότι το νευρικό σύστημα προστατεύεται από τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, επειδή ανήκει στα πολύτιμα και μη αναγεννώμενα συστήματα. 

Κατάλληλα για κυτταρικές θεραπείες μεσεγχυματικά κύτταρα βρίσκονται στους ενήλικες στον μυελό των οστών και  στο λίπος, και στα νεογνά στην ουσία Wharton η οποία περιβάλλει τα αγγεία του ομφαλίου λώρου. Η λήψη του μυελού είναι δύσκολη και επίπονη, ο λιπώδης ιστός περιέχει τον μεγαλύτερο αριθμό μεσεγχυματικών κυττάρων και η ουσία Wharton περιέχει τα νεαρότερα κύτταρα. Συγκριτικές μελέτες έδειξαν ότι οι βιολογικές ιδιότητες των μεσεγχυματικών κυττάρων από όποια πηγή και εάν προέρχονται είναι  ίδιες, με εξαίρεση  την ικανότητα πολλαπλασιασμού η οποία είναι μεγαλύτερη στα μεσεγχυματικά της ουσίας Wharton, επειδή πρόκειται για νεαρότερα κύτταρα. Σήμερα στις κυτταρικές θεραπείες χρησιμοποιούνται κυρίως τα μεσεγχυματικά κύτταρα του λίπους και στη συνέχεια του μυελού των οστών. Τα μεσεγχυματικά της ουσίας Wharton αν και χρησιμοποιούνται από  το 2008 σε κλινικές μελέτες  δεν έχουν χρησιμοποιηθεί σε παιδιά, επειδή η ηλικία τους είναι μικρή για να προκύψει ανάγκη θεραπείας.

Τα μεσεγχυματικά κύτταρα χρησιμοποιούνται είτε ως έχουν στη φυσική τους κατάσταση είτε τροποποιούνται προκειμένου να προσφέρουν  εξειδικευμένη θεραπεία. Έτσι σε κλινικές μελέτες λειτουργούν ως φορείς γονιδίων τα οποία καταστρέφουν τα γλοιώματα, τον  μικροκυτταρικό  καρκίνο του πνεύμονα, τον  καρκίνο  του μαστού και τον  καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Επίσης, τροποποιημένα δοκιμάζονται στη θεραπεία της λοίμωξης από μεγαλοκυτταρικό ιό και μύκητες σε ασθενείς  που βρίσκονται υπό θεραπεία με ανοσοκατασταλτικά και επίσης σε γονιδιακές θεραπείες κληρονομικών ασθενειών.

«Τα μεσεγχυματικά κύτταρα χρησιμοποιούνται είτε σε αυτόλογες είτε σε αλλογενείς χρήσεις. Οι αλλογενείς χρήσεις προωθούνται με τη μορφή εμπορικών προϊόντων από φαρμακευτικές εταιρείες, οι οποίες στηρίζονται στη θεωρία ότι τα μεσεγχυματικά κύτταρα χορηγούμενα είτε ενδοφλέβια είτε τοπικά έχουν περιορισμένο χρόνο ζωής, εκκρίνουν στιγμιαία πολλούς αυξητικούς παράγοντες, οι οποίοι  δρουν αναπλαστικά στους ιστούς  και στη συνέχεια πεθαίνουν,  χωρίς να μπορούν να ενσωματωθούν στον οργανισμό και να συνεχίζουν για μακρύ χρονικό διάστημα τη δράση τους. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή αφού τα μεσεγχυματικά κύτταρα θα πεθάνουν σύντομα εντός του οργανισμού δεν θα προλάβει να γίνει η απόρριψη τους, αλλά ούτε και η οποιαδήποτε ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού εναντίον τους. Στηριζόμενοι στη θεωρία αυτή τα μεσεγχυματικά κύτταρα στη φυσική τους μορφή χορηγούνται σε ευρεία κλίμακα στην Κίνα και στην Κορέα για τη θεραπεία των εγκεφαλικών επεισοδίων και σκελετικών παθήσεων. Στις περιπτώσεις πάντως που σήμερα χρησιμοποιούνται με τη μορφή εμπορικών αλλογενών σκευασμάτων χορηγείται ταυτόχρονα  και ανοσοκαταστολή, σημειώνει η κα Κολιάκου.

Στις  αυτόλογες χρήσεις ο κάθε ασθενής χρησιμοποιεί τα δικά του μεσεγχυματικά κύτταρα, δεν λαμβάνει ανοσοκατασταλτικά φάρμακα, η χρήση είναι εξατομικευμένη  και δεν παρέχονται σε βιομηχανική κλίμακα. Οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται από μικρότερες νοσοκομειακές μονάδες συνδεδεμένες με εργαστήρια βιοτεχνολογίας.

Στην ιστοσελίδα clinicaltrials.gov υπάρχουν δηλωμένες 791 κλινικές δοκιμές που χρησιμοποιούν μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα, ενώ έχουν  ήδη αδειοδοτηθεί τέσσερα σκευάσματα που περιέχουν μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα για αλλογενή χρήση.

Σύμφωνα με την κα. Κολιάκου, ο ιστός του ομφαλίου λώρου από το 2010 έως το 2017 έχει χρησιμοποιηθεί σε 92 κλινικές μελέτες, οι οποίες αφορούν αλλογενείς χρήσεις σε αυτοάνοσα νοσήματα, φλεγμονή, ογκολογικά νοσήματα, νόσο του μοσχεύματος κατά του ξενιστή,  καρδιαγγειακά νοσήματα, επιπλοκές του διαβήτη, οφθαλμολογικές παθήσεις, νοσήματα ήπατος,  νεφρών, αναπαραγωγικού συστήματος, πνευμόνων, εγκεφαλικής παράλυσης, επίκτητες και εκφυλιστικές νευρολογικές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια, τραυματισμό νωτιαίου μυελού, ορθοπεδικές παθήσεις και τραύματα. Έξι εκ των ανωτέρω μελετών, που αφορούν νοσήματα των νεφρών και του ήπατος, επίκτητα νευρολογικά νοσήματα, τραυματισμούς του νωτιαίου μυελού, ορθοπεδικές παθήσεις και τραύματα βρίσκονται σε προχωρημένη φάση 2/3-4. Οι περισσότερες κλινικές μελέτες με τη χρήση μεσεγχυματικών κυττάρων κατά σειρά γίνονται στην Κίνα, στις ΗΠΑ και στην Κορέα. Η Κορέα θα είναι η πρώτη χώρα διεθνώς που θα επενδύσει στη χρήση των μεσεγχυματικών κυττάρων στις φλεγμονώδεις νόσους.

Γράφτηκε από: Dr. Kouzi

Δημοσιεύθηκε : 01 Φεβρουαρίου 2018

H Βiohellenika συγχαίρει τον Πρόεδρο και Διευθύνοντα Σύμβουλο της  κ Κολιάκο Γεώργιο για την τιμητική διάκριση που έλαβε  από την Ιατρική Σχολή του ΑΠΘ,  επειδή το έτος 2017 έλαβε τις σημαντικότερες εθνικές και διεθνείς διακρίσεις στην επιστήμη, οι οποίες τίμησαν την Ιατρική Σχολή στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Εκ μέρους όλου του προσωπικού της Biohellenika 

Γράφτηκε από: Dr. Kouzi

Δημοσιεύθηκε : 11 Ιανουαρίου 2018

Βλαστοκύτταρα: Βοηθούν στη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης και του αυτισμού;

Αποτελεσματικά  στη θεραπεία του αυτισμού έχουν αποδειχθεί τόσο τα αιμοποιητικά όσο τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα, καθώς οι τρέχουσες έρευνες για την αντιστροφή των ανωμαλιών που προκαλεί αυτή η νευροβιολογική αυτή διαταραχή μέσω της χρήσης βλαστοκυττάρων φαίνεται να αποδίδουν. Παράλληλα, έχει αποδειχθεί ότι η θεραπεία με βλαστοκύτταρα δίνει ελπίδες αποφυγής της εγκεφαλικής παράλυσης στα νεογνά που αντιμετώπισαν προβλήματα οξυγόνωσης κατά τον τοκετό.

«Τα αιμοποιητικά και τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα βρίσκονται στον μυελό των οστών και στο αίμα του ομφάλιου λώρου (δηλαδή στο ομφαλοπλακουντιακό αίμα). Τα πρώτα  μπορούν να διαφοροποιηθούν σε όλους τους τύπους των κυττάρων του αίματος, ενώ τα δεύτερα, που περιέχονται και στον ιστό, σε κύτταρα των οστών, των χόνδρων, νεύρων, των τενόντων, των μυών και σε πολλά άλλα.  Η συλλογή τους από το ομφαλοπλακουντιακό αίμα και η φύλαξή τους, που γίνεται εντελώς ανώδυνα και χωρίς τον παραμικρό κίνδυνο, προσφέρει τεράστια οφέλη κυρίως στο ίδιο το παιδί, αλλά ενδεχομένως και σε συγγενείς 1ου βαθμού», μας εξηγεί η καθηγήτρια Ιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης κ. Κοκκώνα Κουζή-Κολιάκου. «Σήμερα σε όλο τον κόσμο είναι σε εξέλιξη, 76 κλινικές μελέτες αναρτημένες στην ιστοσελίδα clinicaltrials.gov, οι οποίες χρησιμοποιούν το αυτόλογο ομφαλοπλακουντιακό αίμα (ΟΠΑ) για τη θεραπεία πολλών ασθενειών, μεταξύ αυτών του αυτισμού και της εγκεφαλικής παράλυσης. Έχει μάλιστα καταδειχθεί ότι στις περιπτώσεις πρόωρων νεογνών ή νεογνών που γεννήθηκαν  με έντονα συμπτώματα ανοξαιμίας,  η χορήγηση ομφαλικού αίματος την τρίτη ημέρα μετά τη γέννηση  ακόμα και προληπτικά έχει θετικές επιδράσεις στην πρόληψη της  εγκεφαλικής παράλυσης», διευκρινίζει.

Σχετικά με τις χρήσεις του ομφάλιου αίματος, μελέτες που πραγματοποιήθηκαν από την αιματολόγο Johanna Kurtzberg του Πανεπιστημίου Duke σε παιδιά με εγκεφαλική παράλυση (σε 63 παιδιά ηλικίας 1-6 ετών τον Οκτώβριο του 2017,  σε 23 νεογνά το 2014  και σε 184  παιδιά το  2010), έδειξαν ότι το ομφάλιο αίμα βελτιώνει την κλινική εικόνα των παιδιών με διαταραχές της οξυγόνωσης κατά τον τοκετό, όπως και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Τα ευρήματα επιβεβαιώθηκαν από μαγνητική τομογραφία.  Η ερευνήτρια οδηγήθηκε στη χρήση του αυτόλογου ομφάλιου μετά από τη βελτίωση που παρουσίασαν στις πνευματικές λειτουργίες παιδιά που μεταμοσχεύτηκαν για μεταβολικά.

«Σήμερα στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο βρίσκονται σε εξέλιξη επτά κλινικές μελέτες σε παιδιά διαφόρων ηλικιών, που χρησιμοποιούν το αυτόλογο ομφαλοπλακουντιακό αίμα για τη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης, και μία κλινική μελέτη που χρησιμοποιεί το ομφαλοπλακουντιακό  αίμα από αδελφό για την ίδια περίπτωση. Στη μια εξ αυτών μετείχε και η Biohellenika με την αποστολή δύο παιδιών με εγκεφαλική παράλυση, τα οποία είχαν φυλάξει το ομφαλικό αίμα στα εργαστήρια της», σημειώνει η κα. Κολιάκου. Επίσης, το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης έχει ανακοινώσει την έναρξη κλινικής μελέτης για την εγκεφαλική παράλυση, σε συνεργασία με το Murdoch Childrens Research Institute και την μεγαλύτερη ιδιωτική τράπεζα της Αυστραλίας Cell Care, υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας  Iona Novak από το Cerebral Palsy Alliance Research Institute. Στη δε βάση δεδομένων του Medline υπάρχουν 160 δημοσιεύσεις που αφορούν τη χρήση του αυτόλογου (δηλαδή προερχόμενου από τον ίδιο τον ασθενή) ΟΠΑ στη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης των νεογνών.

Όσον αφορά στον αυτισμό, από το  2012 γίνεται  χρήση αυτόλογων βλαστοκυττάρων για τη θεραπεία της νόσου, με τη δημοσίευση 9 κλινικών μελετών από διάφορες χώρες. Τα βλαστοκύτταρα που χρησιμοποιούνται προέρχονται  από το αίμα του πλακούντα και τον ιστό του ομφαλίου λώρου ή από συνδυασμό των δύο. Μάλιστα, τον Δεκέμβριο του 2013,  δημοσιεύτηκαν τα πρώτα αποτελέσματα  μελέτης  37 αυτιστικών παιδιών ηλικίας 3-12 ετών η οποία διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, το Τμήμα Νευρολογίας του Πανεπιστημίου Stanford και το Πανεπιστήμιο της Κορέας, τα οποία έδειξαν ότι όλα τα παιδιά παρουσίασαν βελτίωση, η συνδυασμένη όμως θεραπεία έδωσε τα καλύτερα αποτελέσματα.

«Εξαιρετικά είναι και τα αποτελέσματα μελέτης από τη αιματολογική κλινική του Πανεπιστημίου Duke για τη χρήση του αυτόλογου ομφαλοπλακουντιακού αίματος σε 25 αυτιστικά  παιδιά (21 αγόρια και 4 κορίτσια ηλικίας 2-5 ετών), τα (προερχόμενα από ομφαλοπλακουντιακό αίμα) βλαστοκύτταρα των οποίων είχαν φυλαχθεί σε διαπιστευμένες ιδιωτικές τράπεζες των  ΗΠA.  Τα παιδιά αξιολογήθηκαν στους 6 και 12 μήνες μετά τη χορήγηση οπόταν καταγράφηκε η κοινωνικότητα, η επικοινωνία, η βλεμματική επαφή και η ομιλία.  Οι αλλαγές διαπιστώθηκαν στους πρώτους 6 μήνες και διατηρήθηκαν σε όλο το διάστημα της παρακολούθησης των 12 μηνών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι παιδιά χωρίς ομιλία αλλά με υψηλό IQ είχαν  μεγαλύτερη βελτίωση σε σχέση με  παιδιά  χαμηλότερου IQ παιδιά χωρίς ομιλία, σε όλους τους δείκτες αξιολόγησης», προσθέτει η κα. Κολιάκου.

Προς την ίδια θετική κατεύθυνση κυμάνθηκαν και τα ευρήματα πρόσφατης, ανάλογης μελέτης μεγαλύτερης διάρκειας που πραγματοποιήθηκε στη Σουηδία, σε παιδιά ηλικίας 1,5-3 ετών, τα οποία έδειξαν ότι  η βελτίωση ήταν της τάξης 3.0 σημείων στην αξιολόγηση της επικοινωνίας και 1.0 σημείου στην αξιολόγηση της κοινωνικότητας σε διάστημα 2 ετών,  αντίστοιχα με τη βελτίωση 4.5 και 2.0 σημείων  στο  διάστημα των  6 μηνών. Η χορήγηση των βλαστοκυττάρων του ομφαλοπλακουντιακού αίματος φαίνεται ότι προσφέρει ένα μετρήσιμο αποτέλεσμα, το οποίο επέρχεται σε συντομότερο χρόνο με τη χρήση μόνο των κλασικών θεραπειών.  Το πρόγραμμα αυτό διευρύνεται σε περισσότερα παιδιά που διαθέτουν αυτόλογα βλαστοκύτταρα και θα εξεταστεί η σημασία της χορήγησης μεγαλύτερου αριθμού βλαστοκυττάρων σε κάθε χρήση,  ο αριθμός των χορηγήσεων και η ηλικία.

«Και οι δύο παθήσεις έχουν σημαντικό συνολικό οικονομικό κόστος, αν υπολογιστεί  ότι η οικονομική επιβάρυνση περιλαμβάνει άμεσες και έμμεσες δαπάνες για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, την ειδική εκπαίδευση, αλλά και τις ώρες απουσίας των γονιών από την εργασία τους. Κυρίως, όμως, έχει τεράστιο προσωπικό και ψυχολογικό κόστος. Η χρήση βλαστοκυττάρων που προέρχονται από το ίδιο το άτομο και που έχουν επεξεργαστεί σε εργαστήρια τα οποία μπορούν να εξασφαλίσουν την ποιότητά τους, μπορεί να προσφέρει αξιοσημείωτη βελτίωση των συμπτωμάτων του αυτισμού και ενδεχομένως να είναι το μέλλον στη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης», καταλήγει η κα. Κοκκώνα Κολιάκου-Κουζή.