Νέα 2025

Νεότερες χρήσεις των βλαστοκυττάρων της Ομφαλοπλακουντιακής μονάδας

Στις αρχές Απριλίου του 2025 οργανώθηκε το συνέδριο της Ευρωπαϊκής εταιρείας Μεταμοσχεύσεων Μυελού των Οστών  σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή εταιρεία Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος στην Φλωρεντία της Ιταλίας. Στο συνέδριο παρουσιάστηκαν νέες χρήσεις των βλαστοκυττάρων του ομφαλικού αίματος και του ιστού του ομφαλίου λώρου και νέα προϊόντα προηγμένης τεχνολογίας που δημιουργούνται από τις ανωτέρω πηγές. Τονίστηκε ιδιαίτερα η υπεροχή του ομφαλοπλακουνταικού αίματος ως μόσχευμα για τη θεραπεία παιδιών με κακοήθη ασθένεια. Το ομφαλοπλακουντιακό αίμα ως μόσχευμα για τη θεραπεία της λευχαιμίας χαρακτηρίζεται από   ισχυρή αντιλευχαιμική δράση,  χαμηλή αντίδραση απόρριψης  και χαμηλά ποσοστά  υποτροπών ακόμα και εάν υπάρχει υπολειμματική νόσος, που σημαίνει παραμονή λευχαιμικών κυττάρων μετά τη χημειοθεραπεία.  

Λόγω της αντιλευχαιμικής δράσης και του χαμηλού βαθμού απόρριψης η επιβίωση των ασθενών είναι μεγαλύτερη σε σχέση με ασθενείς που λαμβάνουν βλαστοκύτταρα του μυελού των οστών.

Το ομφαλοπλακουντιακό αίμα περιέχει έναν σημαντικό αριθμό κυττάρων του ανοσοποιητικού, όπως τα Τ λεμφοκύτταρα από τα οποία σήμερα δημιουργούνται κυτταρικά προϊόντα χρήσιμα για τη θεραπεία του καρκίνου. Τα προϊόντα αυτά  έχουν αντικαταστήσει κατά 50% τις κλασικές μεταμοσχεύσεις οι οποίες πραγματοποιούνται για τη θεραπεία διαφόρων τύπων  λευχαιμιών, ελαττώνοντας σημαντικά τη χρήση της χημειοθεραπείας και με καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα.  Τα ίδια τα Τ λεμφοκύτταρα, αλλά και άλλοι πληθυσμοί κυττάρων του ανοσοποιητικού  του ΟΠΑ επίσης χρησιμοποιούνται σε κατ΄ ευθείαν χορήγηση σε ασθενείς με καρκίνο με τη μορφή ανοσοθεραπείας, επειδή τα κύτταρα αυτά έχουν ισχυρή κυτταροτοξική δράση εναντίων των καρκινικών κυττάρων.

Σήμερα επίσης εφαρμόζονται πρωτόκολλα κυτταρικού πολλαπλασιασμού των αιμοποιητικών κυττάρων του ομφαλοπλακουντιακού αίματος, ώστε μικρές συλλογές να μπορούν να αξιοποιηθούν σε ασθενείς με μεγάλο σωματικό βάρος. Τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα στις θεραπείες της λευχαιμίας χρησιμοποιούνται σε αριθμό ανάλογο με το σωματικό βάρος του ασθενή και επομένως η ποσότητα ΟΠΑ που συλλέγεται στην αίθουσα τοκετών είναι πολύ σημαντική.

Τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα του μυελού των οστών έχουν λάβει έγκριση για τη θεραπεία της νόσου του μοσχεύματος κατά του ξενιστή στις αλλογενείς μεταμοσχεύσεις. Μετά την έγκριση αυτή έχουν ξεκινήσει κλινικές μελέτες με τη χρήση των μεσεγυχματικών κυττάρων του ιστού του ομφαλίου λώρου και σύντομα θα λάβουν και τα κύτταρα αυτά έγκριση. Τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα του ιστού του ομφαλίου λώρου πλεονεκτούν έναντι του μυελού των οστών επειδή είναι νεαρά κύτταρα και πλέον αρχέγονα του μυελού των οστών και του λιπώδους ιστού, διότι διαπλάσσονται την 2^η εβδομάδα της κύησης ενώ του μυελού των οστών μετά τον 6^ο μήνα της κύησης. Έχουν μεγάλη ικανότητα κυτταρικού πολλαπλασιασμού, είναι χαμηλής αντιγονικότητας και χρησιμοποιούνται από όλα τα μέλη της οικογένειας χωρίς έλεγχο ιστοσυμβατότητας.

Η χρήση του ομφαλοπλακουντιακού αίματος (ΟΠΑ) για τη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης

Το ΟΠΑ στη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης των νεογνών χρησιμοποιείται σε κλινικές μελέτες από το 2010  μετά την παρατήρηση ότι παράλληλα με τη βελτίωση των ασθενών με μεταβολικά νοσήματα όταν υποβάλλονται σε μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων του ΟΠΑ βελτιώνεται και η εγκεφαλική τους λειτουργία. Μετά από αυτή την παρατήρηση χρησιμοποιήθηκαν τα βλαστοκύτταρα σε αυτόλογη χρήση σε παιδιά με εγκεφαλική παράλυση μέχρι της ηλικίας των 6 ετών και τα πρώτα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Η βελτίωση της κλινικής εικόνας των παιδιών συμβαδίζει  με ακτινολογικά ευρήματα του εγκεφάλου.

Πρόσφατα δημοσιεύτηκε σε ιατρικό περιοδικό  Pediatrics e2024068999, https://doi.org/10.1542/peds.2024-068999

μία μελέτη η οποία συμπεριέλαβε τα αποτελέσματα  κλινικών μελετών όλων των προηγούμενων ετών στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν βλαστοκύττα του ΟΠΑ για τη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης των νεογνών. Στα πρώτα χρόνια η θεραπεία ήταν αυτόλογη και σήμερα προτείνεται και η αλλογενής χρήση, κυρίως μεταξύ των αδελφών. Στην δημοσίευση αυτή αξιολογείται μόνο η χρήση των βλαστοκυττάρων και όχι συνδυασμός με άλλου είδος θεραπεία. Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων έγινε  στον 6^ο και 12^ο μήνα μετά τη θεραπεία. Η βελτίωση των παιδιών είναι σημαντικότερη σε παιδιά κάτω των 5 ετών και σε παιδιά που έχουν μικρή ικανότητα βάδισης είτε μόνα τους είτε με βοήθημα. Μεγαλύτερος αριθμός βλαστοκυττάρων δίνει καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Η βελτίωση της κλινικής εικόνας των παιδιών  οφείλεται στην αντιφλεγμονώδη δράση  των βλαστοκυττάρων,  η οποία διεγείρει την αποκατάσταση του νευρικού ιστού και αυξάνει τις   κυτταρικές  συνδέσεις μεταξύ  των νευρικών κυττάρων, που σημαίνει βελτίωση της εγκεφαλικής λειτουργίας. Στην μελέτη αυτή μετείχαν  447 παιδιά τα οποία αξιολογήθηκαν στους 6 και 12 μήνες  μετά τη θεραπεία. Το 68% των παιδιών αυτών παρουσίασαν βελτίωση σε 66 σημεία κάτι που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό. Η μικρή  ηλικία, κάτω των 5 ετών,  η καλύτερη κλινική εικόνα των παιδιών και ο μεγαλύτερος αριθμός βλαστοκυττάρων, δίνουν   και τα καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα. Η πρώιμη διάγνωση και η έγκαιρη θεραπεία είναι ιδιαίτερα σημαντικά για το θεραπευτικό αποτέλεσμα και για  το λόγο αυτό οι παιδίατροι πρέπει να είναι ενήμεροι και ευαισθητοποιημένοι  για αυτή τη δυνατότητα θεραπείας. Η χρήση των βλαστοκυττάρων του ομφαλοπλακουντιακού αίματος θεωρείται  η πλέον ασφαλής, η πλέον οικονομική και με τα καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα. Και επίσης τα κράτη θα πρέπει να εντάξουν τη χρήση βλαστοκυττάρων για τη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης των νεογνών στις εγκεκριμένες θεραπείες. Το ελάχιστο κόστος αυτής της θεραπείας σε συνδυασμό με την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της θεραπείας.

Είναι επίσης ενθαρρυντικό ότι  χορήγηση και δύο μονάδων ΟΠΑ, στην περίπτωση που το παιδί διαθέτει μία μικρή μονάδα δίνει τα ίδια αποτελέσματα. Η μελέτη αυτή  επιβλέπεται από την Εταιρεία Εγκεφαλικής Παράλυσης της Αυστραλίας, η οποία από το 2010 σε κλινικές μελέτες έχει χρησιμοποιήσει τα βλαστοκύτταρα για τη θεραπεία της εγκεφαλικής παράλυσης. Οι ανωτέρω θεραπείες αφορούν την εγκεφαλική παράλυση η οποία δεν έχει σχέση με γονιδιακά κληρονομικά σύνδρομα και οφείλεται αποκλειστικά σε κακή αιμάτωση του εγκεφάλου στην κύηση ή στον τοκετό.  Τα τελευταία χρόνια τα περιστατικά της εγκεφαλικής παράλυσης έχουν αυξηθεί, λόγω της επιβίωσης περισσότερων νεογνών τα οποία γεννιούνται κάτω από  δύσκολες συνθήκες.